Hiyeroglif Nedir?

Hiyeroglif, antik dönemdeki yazı sistemlerinden biridir. Nesnelerin birleştirilmiş resimlerine dayanan hiyeroglifleri pek çok uygarlık kullanmıştır. Hiyeroglifleri ilk kullanan uygarlık Eski Mısırlılardır. Eski Mısırlılar dışında Hititler, Luviler, Mayalar, Aztekler, Urartular ve Giritliler hiyeroglif kullanan diğer uygarlıklardır.

Hiyeroglif Nedir?

Grekçe’de “kutsal yazıt” anlamına gelen hiyeroglif; hiyeros (kutsal) ve glifo (yazıt) kelimelerinden oluşur. Kökeni Eski Yunancaya (Grekçeye) dayanan hiyeroglif terimi dilimize Fransızcadan geçti. Eski Çağda kullanılan, nesnelerin görünümlerinden üretilen sembollere dayanan yazı sistemleri, hiyeroglif olarak isimlendirilir. Türkçedeki karşılığı “resim yazı” şeklindedir.

Hiyeroglif Alfabesi Nedir?

Hiyeroglif Alfabesi 700’den fazla işaretten oluşmaktadır. Hiyeroglifler yaratıkları, eşyaları ya da eşyalarla ilgili düşünceleri temsil eden ilkel resim ve işaretlerden meydana gelirler. Her bir işaret özel bir nesneyi ya da sesi ifade eder. Hiyeroglif yazısı soldan sağa veya yukarıdan aşağıya yazılabilir. Eğer yazıdaki hayvanların veya insanların yüzleri sola doğru çizilmişse bu durumda yazı soldan sağa okunur. Ancak hayvanların ya da insanların yüzleri sağa dönükse bu durumda yazı sağdan sola okunur.

Hitit Hiyeroglif Yazısı

Hitit hiyeroglif yazısı olarak bilinen Anadolu hiyerogliflerinin aslında Hititçe değil Luvice oldukları kanıtlanmıştır. Çoğu yabancı kaynakta Hitit hiyeroglifi olarak değil Luvi hiyeroglifi olarak karşımıza çıkan bu resim yazı, tipolojik olarak Mısır hiyeroglifine benzemekte, ancak grafiksel olarak benzememektedir.

Mısır Hiyeroglifleri

Milattan önce 4000’li yıllardan milattan sonra 4. yüzyıla dek Mısır’da astronomi, geometri, aritmetik ve daha pek çok alanda hiyeroglif kullanılıyordu. Mısır hiyeroglifleri birbirinden kolayca ayırt edilebilecek sembollerden meydana gelirler. Bir harf yazısı olmayan hiyeroglifleri yazmak için yazıcı isimli kişiler görevlendirilirlerdi. Yazıcılar belli eğitimlerden geçtikten bu işi yapabiliyordu.

Hiyerogliflerdeki bazı işaretler bir harfe, bazıları iki harfe bazıları ise 3 harfe karşılık gelmektedir. Örnek verecek olursak “x” işaretini ele alabiliriz. Türkçede “iks” olarak okunan “x” harfi dilimizde 3 harfe tekabül eder. Başka bir örnek de bastonlu adam çizimidir. Bu çizim yaşlı anlamına gelmektedir.

Tapınak duvarlarında ve mezarlarda rastlanan hiyerogliflerin 3 farklı yazım tarzı vardır. Bunlar; hieratik, demotik ve koptik yazılardır. Hieratik yazılar hiyerogliflerin el yazısı gibi düşünülebilir. Milattan sonra 300’lü yıllara kadar katipler ve rahipler tarafından kullanıldı. Demotik yazıda ise çizimler daha basittir. Günlük yazışmalarda kullanılmıştır. Son olarak koptik yazı daha çok Kıptiler (Hıristiyan Mısırlılar) tarafından kullanılırdı.

Günlük hayattaki yazışmalarda semboller ağırlıklıdır ancak resmi yazışmalarda ve devlet kayıtlarındaki yazışmalarda basitleştirilmiş semboller kullanılmıştır.

Sümerlerin çivi yazısından sonra insanlık tarihindeki en eski ikinci yazı sistemi olan Mısır hiyeroglifleri 3 bin yıldan fazla süre boyunca Mısır’da kullanıldı. Milattan önce 11. yüzyılda oluşturulan ve tarihin ilk alfabesi olarak bilinen Fenike alfabesi Mısır hiyerogliflerinden türetildi.

Hiyeroglif Yazısını Kimler Ortaya Çıkardı?

Hiyeroglif çözülmesi hangi keşifle oldu? Hiyeroglif yazısı, Fransız imparatoru Napolyon’un askerleri tarafından 1799 yılında bulunan Rosetta taşı sayesinde çözülmüştür. Mısır’ın Reşid kasabası çevresinde kazı yaparken bulunulan Rosetta taşı, o günlerde korumaya alınmış ve şu an British Museum’da sergilenmektedir.

Rosetta taşında bulunulan metinde rahipler konseyinin yazdığı bir yazı yazmaktadır. Bu yazıda rahiplerin krala bağlılıkları resmedilmiştir. 760 kg ağırlığında ve 72 cm genişliğindeki bu taş siyah bazalttan ya da granitten oluşmaktadır. Bu taşın bu kadar önemli olmasının nedeni çok dilli yazılmış olmasıdır. Halkın, rahiplerin ve yöneticilerin rahatça yazıyı okuyabilmesi için üç farklı dilde yazılan yazı oldukça değerlidir. Taşın üstünde günlük yazı dili (demotik), yönetim dili (antik Yunan) ve hiyeroglifle yazılmış üç farklı versiyon bulunur.

Sonuç olarak hiyeroglifler tarihteki en eski yazı sistemlerinden biridir. Bu yazı dilinde durumlar ve olaylar sembollerle ya da resimlerle ifade edilir.