Hangi Kan Grubu Kimden Kan Alır? Kime Verir?

ABO kan grubu sistemi

AB0 kan grubu sistemi, kandaki antijen seviyelerine göre belirlenir. Bu sisteme göre;

  • A antijenine sahip birinin kan grubu A
  • B antijenine sahip birinin kan grubu B
  • Hem A hem de B antijenine sahip birinin kan grubu AB
  • Ne A ne de B antijeni olmayan birinin kan grubu ise 0 olarak kabul edilir.

Kan Grubu Uyuşmazlığı ve Aglütinasyon (Çökelme)

Benzer antijen ve antikorlar arasında bir aglütinasyon (çökelme) tepkimesi olabilir. Örneğin A antijeni A antikoru ile ya da B antijeni B antikoru ile tepkimeye girebilir. Bu durum özellikle kan nakillerinde çok sık yaşanır. Antikorlar antijenlere yapışarak aglütinasyon meydana getirirler. Bu aglütinasyon sonucunda damarlar tıkanabilir, ani şok sonrası ölümler meydana gelebilir.

Kan nakli sırasında vericinin antijenine bakılırken alıcının antikorları incelenir. Antijenler vericiden alıcıya aktarılırken antijen ile antikor reaksiyona girmezse kan naklinde hiçbir sorun yaşanmaz. Fakat antijen ile antikor arasında tepkime olur ve antijen antikorları çökertirse kan uyuşmazlığı meydana gelir.

Kan nakli için en uygun grup aynı kan grubuna sahip bireyler arasında yapılandır. Aynı kan grupları arasında yapılan nakilde çökelme riski yoktur. Vericinin antijeni ile alıcının antikoru tam olarak uyuşmamalıdır. Aksi halde tam çökelme oluşur. Eğer vericideki antikor, alıcıdaki antijeni çökertirse bu durumda yarı çökelme meydana gelir. Durumu özetlersek;

  • Vericinin kan grubu B (B antijenine sahip), alıcının kan grubu A (B antikoruna sahip) ise çökelme olur
  • Vericinin kan grubu A (A antijenine sahip), alıcının kan grubu AB (antikoru yok) ise çökelme olmaz
  • Vericinin kan grubu B (B antijenine sahip), alıcının kan grubu AB (antikoru yok) ise çökelme olmaz
  • Vericinin kan grubu 0 (antijeni yok), alıcının kan grubu AB (antikoru yok) ise çökelme olmaz
  • Vericinin kan grubu A (A antijenine sahip), alıcının kan grubu 0 (A ve B antikorlarına sahip) ise çökelme olur
  • Vericinin kan grubu AB (A ve B antijenlerine sahip), alıcının kan grubu 0 (A ve B antikorlarına sahip) ise çökelme olur

RH kan grubu sistemi

Kan nakillerinde en önemli kan grubu sistemlerinden biri de Rh kan grubu sistemidir. Rh antijenin kanda olup olmamasına göre belirlenen Rh kan gruplarının özellikleri şunlardır;

  • Kanda Rh proteini varsa Rh+ kan grubu, kanda Rh proteini yoksa Rh- kan grubudur.
  • Rh+ kan grupları her zaman Rh- kan gruplarına baskındır.
  • Genotiplere bakıldığında Rh+ bireyler RR, Rh- bireyler rr şeklinde gösterilir.
  • Rh+ kan grubuna sahip birinde Rh antijeni vardır, bu yüzden kanda Rh antikoru üretilmez. Rh- kan grubuna sahip birinde ise Rh antijeni üretilmez.
  • Rh- kan grubu Rh+ kan grubuna kan verebilir, fakat Rh- kan grubunun Rh+ kan grubundan kan alması uygun değildir.

Rh kan grubu sisteminde kan grubu uyuşmazlığı

Anne Rh-, çocuk Rh+ ise anne ve çocuk arasında kan uyuşmazlığı olabilir. Bebekteki Rh antijenleri annenin kanı ile karışmaz, fakat doğuma yaklaşırken plasenta daha çok geçirgen olacağı ve plasentadaki kılcal damarlar çatlayacağı için bebekteki Rh antijeni ile annedeki Rh antikorları etkileşime girebilir. Annenin kanı vücudu savunmak için antikor üretmeye başlar ve bu antikorlar plasentadan geçerek bebeğin kanına karışırlar. Antikorlarla savaşamayan fetüsün alyuvarları parçalanır ve fetüsün kanı azalır. Bu durumda sarılık denen durum oluşur. Alyuvarların çok fazla parçalanması ve duruma müdahale edilmemesi halinde ölümler ya da düşükler meydana gelebilir.

Anne ile bebeğin kan uyuşmazlığı durumunda ilk çocuklar genellikle sağlıklı olur, fakat ikinci ve sonraki gebeliklerde durum risklidir. İlk bebekte annenin kanı antikor üretene kadar çocuk doğar, fakat sonraki gebeliklerde annenin kanında antikorlar daha hızlı oluşacağı için bebekler bundan daha çabuk etkilenir.

Hangi Kan Grubu Kime Verir?

AB kan grubu kimlere kan verebilir, kimlerden kan alabilir?

AB kan grubuna sahip bireylerin kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde hem A hem de B antijeni vardır. Buna karşın kan plazmasında A ya da B antijenine karşı herhangi bir antikor yoktur. Bu yüzden AB kan grupları diğer tüm kan gruplarından kan alabilir ancak AB kan grubu dışında kimseye kan veremezler. AB kan grubuna sahip kişiler aynı zamanda evrensel alıcılardır.

A kan grubu kimlere kan verebilir, kimlerden kan alabilir?

Kan grubu A olan kişilerin kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde A antijenleri, plazmasında ise B antikorları bulunur. Bu nedenle, A kan grubuna sahip bireyler sadece A ya da 0 kan gruplarındaki kişilerden kan alabilirler. Kan verebilecekleri gruplar ise A ve AB kan gruplarıdır. A kan grubu biri B kan grubu birine kan vermeye kalktığında kandaki antikorlar ve antijenler tepkimeye girerek çökelmeye neden olurlar.

B kan grubu kimlere kan verebilir, kimlerden kan alabilir?

Kan grubu B olan kişilerin kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde B antijenleri, plazmasında ise A antikorları bulunur. Bu nedenle B grubu bireyler sadece B ve 0 kan grubu bireylerden kan alabilir, B ya da AB kan grubu bireylere kan verebilir.

0 (Sıfır) kan grubu kimlere kan verebilir, kimlerden kan alabilir?

Kan grubu 0 olan kişilerin kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde antijen yoktur, plazmalarında ise hem A hem de B antikorları bulunur. Bu nedenle 0 grubu bireyler sadece kendi kan grupları olan 0 kan grubu bireylerden kan alabilirler, buna karşın tüm gruplara kan verebilirler. 0 kan grubu genel verici kan grubu olarak kabul edilir.

Hastanede yatan hastalarda acil bir durumda kan nakli gerektiğinde ve alıcının kanının işlemden geçme süresi zararlı bir gecikmeye neden olacaksa, hastaya 0 negatif kan verilebilir. 0 negatif kan grubu tüm kan gruplarıyla uyumlu olduğu ve kan uyuşmazlığına neden olmayacağı için sonuç genellikle olumlu olur.

Kan Grubu Nedir?

Kan grupları, kanda antikor ve kırmızı kan hücrelerinin yüzeyindeki kalıtsal antijenik maddenin bulunup bulunmadığına göre sınıflandırılırlar. Bu antijenler; kan grubuna bağlı olarak protein, karbonhidrat, glikoprotein ya da glikolipit olabilir. Bu antijenlerin bazıları çeşitli dokuların yüzeyinde de bulunur. Kırmızı kan hücrelerinin yüzeyindeki antijenlerin bir kısmı kan grubu sistemlerini oluşturabilir. Kan grupları kalıtsaldır ve ebeveynlerden çocuklara geçer.

Kan Grubu Değişir Mi?

Kırmızı kan hücrelerinin yüzeyindeki antijenlerin kombinasyonundan kan grupları oluşur. Her birey yaşamı boyunca çok özel durumlar olmadıkça aynı kan grubuyla yaşar. Nadiren kan grubunun değiştiği görülebilir. Örneğin enfeksiyon, malignite ya da otoimmün hastalıklarda kanın değiştirilmesi gerekebilir. Kan grubu değişiminde sıkça görülen başka bir durum da kemik iliği naklidir. Kemik iliği nakli lösemi ve lenfoma hastalarına da yapılabilir. Eğer kan grubu farklı bir kişiden kemik iliği nakli yapılırsa, vericinin kan grubu alıcının kan grubunu değiştirir.